شێوەزارى سۆرانى یەکێکە لە گۆڤەرەکانى دیالێکتى ناوەڕاست، کە هەموو پارێزگاى هەولێر دەگرێتەوە جگە لە مێرگەسۆر، ناوى میرنشینى سۆرانیش هەر لەو ناوەوە هاتووە، کە لە ساڵەکانى دەوروبەرى 1820ز میر محمد لە ئیسقەڵاى دێرینى نێوان هەردوو شارى ڕواندز و سۆران فەرمانڕەوایى بەشى هەرە زۆرى کوردستانى کردووە.

ناوى شارى سۆرانیش هەر لەم گۆڤەر و میرنشینە هاتووە. سۆران پێکهاتەیەکى کۆمەڵایەتیى هاوژیانى تێکەڵى هەیە، شێوەزارەکانى سۆرانى و بادینى و ئاینەکانى موسڵمان و مەسیحى تیادا بە هەماهەنگى دەژین.

دانیشتوانى هەموو دێهات و شار و شارۆچکەکانى دەوروبەرى تیادایە، هۆى ئەم تێکەڵیەش دەگەڕێتەوە بۆ سەروبەندى درووستبوونى ئەم شارە، کە ساڵى1980 ڕژێمى بەعس بە پیلانى ڕاگواستنى زۆرەملێى ئاواییە سنورییەکان و کۆکردنەوەیان لەم شوێنە، کە بە مۆڵگەى سەربازى گەمارۆ درابوو.

هێندەشى نەبرد ئازادیى دواى ڕاپەڕینى 1991 و نیشتەجێبوونى خەڵکى گوندە خاپوورکراوەکانى دەوروبەر لەو شارە و گەڕانەوەى ئاوارەکان و خزمەتگوزاریەکانى حکومەتى هەرێمى کوردستان شارى سۆرانیان فراوانکرد.

شارى سۆران کە 120 کیلۆمەتر لە باکورى ڕۆژهەڵاتى هەولێرى پایتەختى هەرێمى کوردستان دوورە. لە ڕووى جوگرافیەوە بە تۆبۆگرافیایەکى تەخت لە چەقى شار دەستپێدەکا و بە گرد و دۆڵ دەوردراوە و دەکەوێتە نێوان:

دۆڵى ناودەشت لە باکوور، چیاى (حەسەن بەگ) لە ڕۆژهەڵاتى باکوور، (چیاى زۆزک) و هاوینە هەوارى (جوندیان) و دۆڵى (باڵەکان) لە ڕۆژهەڵات، چیاى (هەندرێن) لە ڕۆژهەڵاتى باشوور، ڕوبارى (ڕواندز) و گەلى (خەرەند) لە باشوور، چیاى (کۆڕەک) لە ڕۆژئاواى باشوور، گەلى (عەلى بەگ) لە ڕۆژئاوا و چیاى (برادۆست) و ڕوبارى (باڵەکیان ) لە ڕۆژئاواى باکوور.